1. Microbioloog Rosanne Hertzberger schrijft prachtige columns in de NRC. Ik citeer uit een recente aflevering, waarin ze ons allen oproept wetenschappers wat serieuzer aan het woord te laten in de media. Maar daarvoor moet er ook wat veranderen aan de universiteiten: "Het probleem is dat de meeste klimaatwetenschappers, net als alle academici, opgesloten zitten in hun ouderwetse organisaties. In tijdelijke contracten, met onzekere funding. Gemuilkorfd door centraal communicatiebeleid, gevangen door mede-auteurs, begeleiders, jargon en een hermetische cultuur. De verhoudingen en overtuigingen van achter de academische muren dringen te weinig door naar de voorgrond."

 

In een andere column over 'het nepnieuws over nepnieuws' wijst ze er terecht op dat we bij alle fact checken het belangrijkste dreigen te vergeten: "Moet je je voorstellen hoe zoiets gaat. Factcheckers dalen af in het riool van GeenStijl, waar elke vrouw louter wordt beoordeeld op haar eventuele neukbaarheid, waar zwarte Nederlanders steevast ‘klaagneger’ worden genoemd, waar alles in het licht staat van de eindstrijd tegen de moslims om Europa. Maar pas als ze tussen alle drek een stukje onwaarheid aantreffen, dan pas gaan de alarmbellen rinkelen.(...) Echt waar, je kan massadeportaties optuigen, een derde wereldoorlog beginnen zonder ook maar één onwaarheid te hoeven vertellen. Maar dat lijkt mensen te ontgaan in tijden van obsessie met bewijzen en feiten en data. De leugen is het grootste misdrijf."

 

 

2. Aan elk wetenschappelijk feit gaan menselijke definities en besluiten vooraf. Is wetenschap dus 'ook maar een mening'? Zeker niet, want die definities en besluiten kunnen heel grondig doordacht zijn.

 

Maar het komt ook voor dat ze slordig zijn of dat er veel te grote claims aan worden verbonden. Dat kan in de meest gezaghebbende wetenschappelijke tijdschriften gebeuren. Ook an kun je niet zeggen dat het 'slechts' om een mening gaat, want er kan enorme macht mee verbonden zijn.

 

Een voorbeeld is een recent grootschalig biologische onderzoek dat zou bewijzen dat het bij de diagnose ADHD om een'echte hersenziekte' gaat. Over die onhoudbare en stigmatiserende opvatting schreef ik dit artikel in De Volkskrant.

 

Laura Batstra schreef er ook een over in Trouw. Ze zijn echter nogal machteloos die protesten van ons, want het gaat om het kostbare wereldwijde ENIGMA project. De Nijmeegse Radboud Universiteit doet daaraan mee en publiceerde een persbericht 'ADHD op vijf plekken in de hersenen zichtbaar' dat in alle kranten kwam en ook het journaal.

 

Ieder met een groep andere auteurs schreven Batstra en ik zelf er ook kritische stukken over in de Lancet Psychiatry, waarin het oorspronkelijke artikel van de Radboud Universiteit was verschenen. Internationaal was er eveneens heftige kritiek. Het internettijdschrift Mad in America deed verslag van de affaire. Mad in America begon ook een internetpetitie met de eis dat de Lancet Psychiatry het oorspronkelijk stuk zou intrekken, wat het tijdschrift weigerde.

 

 ***

 

In het vorige decennium begonnen volwassenen massaal aan depressiebestrijding te doen en in het huidige geldt dat voor de twintigers.

Opnieuw zoeken velen de oorzaak van de (terecht) problemen als vanzelfsprekend in degenen die de problemen hebben.

Die betrokkenen zelf en deskundigen spreken van 'depressie', wat een medische term is die naar een medische aanpak verwijst.

Dat staat maatschappelijk debat in de weg over de vraag waar hoe het kan dat een bepaalde groep zich ineens doodongelukkig meldt.

Ik schreef er een artikel over in AMC Magazine (link, op p.14-16) .

 

 ***

 

Met een techniek die optogenetica heet, werd dit diertje bestuurbaar. Eerst infecteerde men zijn hersenen met een virus, waarin zich genetisch materiaal van een lichtgevoelige alg bevindt. Zo ontstond er een mengeling van plant en dier (een dier-plant hybride). Deze is met een lichtstraat aan te sturen, zodat het beestje een manipuleerbare dier-plant-elektronica cyborg werd.

 

Dis een overduidelijk voorbeeld van wetenschap die de werkelijkheid meer maakt dan ontdekt. Dat kan ten goede maar ook ten kwade. Wordt de techniek straks net zo breed gebruikt als antidepressiva nu? Wat te denken van de supermensen die zo eventueel ontstaan?

 

Jongere universitaire medewerkers en studenten hebben nu het voortouw bij het creëren van verantwoordelijke wetenschap. Ze maakten onder andere het internettijdschrift De Omslag met behartenswaardige artikelen. In het themanummer 'De taal van de universiteit' publiceerde ik een stuk tegen de taal van de academische vrijheid.

wat me boeit en bezighoudt